ମୃଣାଳିନୀ ପାଢ଼ୀ
‘ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ’ ଆନିମେସନ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମୁକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ପୁନଃ ସମୀକ୍ଷା ହେଉ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭ୍ୟତାର କିଛି ଏପରି ପ୍ରତୀକ ଥାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଖୋଜିହେବ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଜନମାନସର ବିଶ୍ୱାସରେ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି, ଲୋକାଚାରରେ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ିର ସ୍ମୃତିରେ ଅମର ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସେପରି ଏକ ଅନନ୍ୟ ଚେତନା। ସେ କେବଳ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ନୁହନ୍ତି; ସେ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ପ୍ରାଣ, ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସମନ୍ୱୟର ପ୍ରତୀକ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କ ଆସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।
ସେଥିପାଇଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କାହାଣୀ କେବଳ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର କାହାଣୀ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ସଭ୍ୟତାର କାହାଣୀ। ଏହାକୁ ମନୋରଞ୍ଜନର ଆବରଣରେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ବଦଳାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଆଜି ଆମେ ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପାଠଶାଳା କେବଳ ପୁସ୍ତକ ନୁହେଁ—ଦୃଶ୍ୟମାଧ୍ୟମ। ଆନିମେସନ୍, ଡିଜିଟାଲ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଓ ସିନେମା ସେମାନଙ୍କର କଳ୍ପନାକୁ ଗଢ଼ୁଛି। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚମାନର ଆନିମେଟେଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପରମ୍ପରାର ଭିତ୍ତି ଉପରେ ଗଢ଼ାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ବିଶ୍ୱର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ପରିଚୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସେତୁ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସୁଯୋଗକୁ ଯଦି କଳ୍ପନାର ଅତିରଞ୍ଜନ ଢାଙ୍କି ଦିଏ, ତେବେ ଶିକ୍ଷାର ସ୍ଥାନରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହେବ।
କଳାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜର ଗର୍ବ। ସାହିତ୍ୟ, ନାଟକ, ସିନେମା ଓ ଚିତ୍ରକଳା ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାର ଏକ କଥା ନୁହେଁ। ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ବିଷୟ ଜୀବନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର, ସେତେବେଳେ ସୃଜନଶୀଳତାର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ପୂଜିତ ଏକ ଦେବତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ନୂଆ କାହାଣୀ ଯୋଡ଼ି ସିନେମାଟିକ ରୋମାଞ୍ଚ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ପ୍ରାମାଣିକ ଇତିହାସକୁ ଚିତ୍ରରୂପ ଦେବା—ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ମୌଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି।
ଭାରତରେ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା କେବଳ ବିଶ୍ୱାସର ବିଷୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦସ୍ତାବିଜ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରା ଶାସ୍ତ୍ର, ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି, ମନ୍ଦିର ନୀତି, ସାଧୁ-ସନ୍ଥଙ୍କ ରଚନା, ଲୋକସ୍ମୃତି ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସେବାପୂଜା ମାଧ୍ୟମରେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛି। ରଥଯାତ୍ରା ହେଉ କି ନବକଳେବର—ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମ୍ପରା ପଛରେ ରହିଛି ଶତାବ୍ଦୀର ସାଧନା ଓ ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତି। ଏହାକୁ କଳ୍ପନାର ଆଧାରରେ ପୁନର୍ଲିଖନ କରିବା କେବଳ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ; ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ।
ଆମେ ପ୍ରାୟ କହୁ—ପିଲାମାନେ ଯାହା ଦେଖନ୍ତି, ତାହାକୁ ହିଁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶିଶୁ କେବେ ପୁରୀ ଆସିନାହିଁ, ଯିଏ ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି ପଢ଼ିବ ନାହିଁ, ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇବ ନାହିଁ, ସେ ଯଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଦେଖିଥିବା କାହାଣୀକୁ ହିଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଇତିହାସ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ସେହି ଭୁଲର ଦାୟିତ୍ୱ କିଏ ନେବ? ସେଥିପାଇଁ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ବହୁଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଏହା କେବଳ ଭାବାବେଗର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ; ଏହା ସମ୍ବିଧାନର ଆତ୍ମା ସହ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଆମ ସମ୍ବିଧାନ ଧର୍ମ ପାଳନର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଇଛି, ସେହିପରି ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାର ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଛି। ଏହି ସନ୍ତୁଳନ ହିଁ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ଭୂମିକା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ନୀତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଐତିହ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏହି ସଂସ୍ଥା କେବଳ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୁହେଁ; ଏହା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରାର ଅଭିଭାବକ। ତେଣୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ନିର୍ମିତ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ସଂସ୍ଥାର ମତାମତକୁ କେବଳ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ଔପଚାରିକତା ବୋଲି ଦେଖିବା ଭୁଲ ହେବ।
୬ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ ତାରିଖରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ପ୍ରଯୋଜକ ଓ ତାଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳ ଦଳ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ସହ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେହି ଆଲୋଚନାରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର କେତେକ ଦୃଶ୍ୟ ଓ କାହାଣୀର ଅଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ଆପତ୍ତି ଉଠିଥିଲା। ଶାସ୍ତ୍ର, ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା ଓ ପ୍ରଚଳିତ ନୀତି ସହ ସଙ୍ଗତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ କେତେକ ସଂଶୋଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ସାହଜନକ କଥା ହେଲା, ପ୍ରଯୋଜକ ସେହି ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମୁକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଆବଶ୍ୟକ ସଂଶୋଧନ କରିବାକୁ ସମ୍ମତି ଜଣାଇଥିବା କଥା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ଉକ୍ତ ବୈଠକର କାର୍ଯ୍ୟବିବରଣୀରେ ନିମ୍ନପ୍ରକାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି—
“ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଗଜପତି ମହାରାଜ ଉପ-ସମିତିର ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକର ଯୁକ୍ତି ଓ ଔଚିତ୍ୟକୁ ପ୍ରଯୋଜକ ଦୁର୍ଗା ପ୍ରସାଦ ଦଳାଇଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବୁଝାଇଥିଲେ। ଦଳାଇ ଉପ-ସମିତିର ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପାଳନ କରିବା ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ପଣ୍ଡିତ ଓ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆବଶ୍ୟକ ସଂଶୋଧନ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ‘ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରକୁ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରାଇବା ପାଇଁ ନିଜର ସମ୍ମତି ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।”
ଏଠାରେ ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ କୌଣସି ବିବାଦ ନୁହେଁ; ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱାସ। ଆଲୋଚନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଧାନ ଖୋଜିବା। ଯଦି ପରାମର୍ଶ ପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶ୍ୱାସନ ପାଳନ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ କ୍ଷତି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ହେବ ନାହିଁ; ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏପରି ଗଠନମୂଳକ ସଂଳାପ ପ୍ରତି ସମାଜର ଆସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହେବ।
ଏହି ଘଟଣାକୁ କଳା ବନାମ ଆସ୍ଥାର ସଂଘର୍ଷ ରୂପେ ଦେଖିବା ଆଦୌ ଉଚିତ ନୁହେଁ। କଳା ସେତେବେଳେ ମହାନ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସମାଜର ସମ୍ବେଦନାକୁ ବୁଝେ। ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱାଧୀନତା ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଅମୂଲ୍ୟ ଉପହାର; କିନ୍ତୁ ସେହି ସମ୍ବିଧାନ ଅନ୍ୟର ବିଶ୍ୱାସ, ପରମ୍ପରା ଓ ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଏ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ।
ପ୍ରଯୋଜକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଜି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୁଯୋଗ ଅଛି। ସେ ଚାହିଁଲେ କେବଳ ଏକ ସଫଳ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନୁହେଁ, ଏକ ଐତିହାସିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦସ୍ତାବିଜ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ। ଶାସ୍ତ୍ର, ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି, ପ୍ରଚଳିତ ପରମ୍ପରା ଓ ଗବେଷଣାକୁ ଆଧାର କରି ନିର୍ମିତ ଏକ ଆନିମେଟେଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଆସନ୍ତା ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ପରିଚୟ ହୋଇପାରିବ। ସେହି ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟବସାୟିକ ସଫଳତାଠାରୁ ଅନେକ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଯାଇ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଇତିହାସର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିବ।
ଏବେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଅଛି। ଯଦି ସହମତି ହୋଇଥିବା ସଂଶୋଧନଗୁଡ଼ିକ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଯୋଜକଙ୍କ ଉଚିତ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ମୁକ୍ତିକୁ କିଛିଦିନ ପାଇଁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବା। ଏହା କୌଣସି ପରାଜୟ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜନବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ନିଜ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରମାଣ ହେବ।
ମହାନ କଳାକୃତି କେବଳ ପୁରସ୍କାର ଜିତି ଅମର ହୁଏନାହିଁ; ସେ ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଜିତି ଅମର ହୁଏ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଯଦି ସତ୍ୟ, ପରମ୍ପରା ଓ ଆସ୍ଥା ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ରହେ, ତେବେ ସେହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏ ସିନେମା ହୋଇ ରହିବ ନାହିଁ—ସେ ହେବ ଭାରତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐତିହ୍ୟର ଜୀବନ୍ତ ଦୂତ।
ପରଦା ଉଠୁ—କିନ୍ତୁ ତା’ ପୂର୍ବରୁ ସତ୍ୟର ଜୟ ହେଉ। କାରଣ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କାହାଣୀ କୌଣସି କଳ୍ପନାର ବିଷୟ ନୁହେଁ; ସେ ଏକ ଜାତିର ସ୍ମୃତି, ଏକ ସଭ୍ୟତାର ଚେତନା ଓ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କ ଅବିଚଳ ଆସ୍ଥା।
(ଲେଖିକା ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋକ୍ତା ବିବାଦ ପ୍ରତିକାର ଆୟୋଗର ପୂର୍ବତନ ସଦସ୍ୟ। ମତାମତ ନିଜସ୍ଵ)
Tags: #LordJagannathAnimatedMovie #Culture #Entertainment #Odisha
